Gazete Yolculuk Haber Merkezi/Arzum Gündüz
“Filyasyon görevinde giderek artan sorumluluklar üstlendik, bunun içine ilaç endikasyonu koymak, ilacı direkt birebir götürmek, günde 50 adrese belki 60 adrese. Öncesinde telefonla birebir konuşarak her türlü hastalık sorgulaması yaparak, hangi ilacın verileceğine karar verme kısmı dahil korkunç sorumluluklar üstlendik. Vakaların ve temasların raporlandırması kısmında aslında 1. basamak hizmetlerinin yapması gereken vakanın ya da temaslının işe gidemediği kısımlarda rapor verilmesi…” diyen diş hekimi, filyasyon sürecini şöyle özetliyor:
“Kervan yolda düzülür” mantığı ile giden ve sağlıkçıyı heder eden bir sistem var
“Biliyorsunuz mecbur ekonomi dönmek zorunda ve insanlarda işçilerde çok doğal haklarını korumak istiyorlar. Öncelikle sahada bu kadar yoğun çalışan insanların sayısının daha da çoğaltılması için evlerinde atama bekleyen bir sürü sağlıkçının en acil en çabuk zamanda atamasının yapılması gerekiyor. 1. basamak hizmetleri kısmında Toplum Sağlığı, Halk Sağlığı, aile hekimleri, diş hekimleri ve tabiplerin mutlaka koordineli çalışarak görüşlerinin bakanlığa sunulmasına Sağlık Bakanlığı’nın da bunu kaale alması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bu şekilde 8 ayda geldiğimiz durum belli yani, “kervan yolda düzülür” mantığı ile giden ve sağlıkçıyı heder eden bir sistem var. Bunun bir an önce önüne geçilmesi, salgınla mücadelede daha yararlı olabilmek adına herkes için önemli diye düşünüyorum. Bizler sağlıklı olabilelim ki hastalara faydamız olabilsin.”
İktidar ve yandaşları tarafından köpürtülen, “barış öyküsü” olarak nitelendirilen salgın yönetimindeki süreçte, bir gecede diş hekimliğinden filyasyon ekibine dahil edilen sağlık emekçisine kulak verelim:
Koronavirüsün, Türkiye’deki yayılmasından nasıl ve ne zaman haberdar oldunuz? Salgın başlangıcındaki görev yeriniz neydi ve değişti mi? Alanınız dışında görevlendirildiniz mi?
Kamu sağlıkçısı olmam sıfatıyla tabi ki Mart ayının öncesinde haberdardım. Diş hekimi olarak da çok yakın mesafe çalışma koşullarımızdan dolayı aeresol oluşturan işlemler gereği en erken tavır alan ve tabiri caizse kontak kapatan meslek grubu olduk diyebilirim.
Görev yerim, ilk koronavirüs vakası açıklandığında Kamu ADSM idi. 1 ay kadar Kamu ADSM’de kaldım. Ama bu sırada bir gecede, bine yakın diş hekimi filyasyon görevine sürüldü. Ben ise daha sonra 22 Nisan itibariyle filyasyon görevine dahil edildim. Hastanede az sayıda kalan diş hekimlerinden biriydim. Nöbet yükü ve MHRS ile boğuşarak hem de Covid duyarlılığı ile birlikte. Filyasyon görevi zaten diş hekimlerinin tamamen görev tanımı dışında olan bir alan. Özellikle ilk başta durumun vehametini kavramazken, sağlıkçıların alkışlandığı dönemde biz de biraz gaza gelmiştik. Üstelik fiili çalışma yapmadığımız dolayısıyla en azından faydalı olabiliriz kaygısıyla bir şekilde sahadaki görevlendirilmeyi kabul ettik. Bir süre sonra anladık ki işin aslı böyle değil. Hükümetin hazırlıksız yakalandığı 1’inci basamak eksikliği pandemiyle savaş kısmında tırnak içinde sahaya sürülen ne ben bir neferim ne de bir savaştayız kısmı; savaşın ön cephesine sürülmüş olduk. Halen daha 6 buçuk 7 ayı geçti filyasyon görevindeyim. İlçe Sağlık merkezlerinde görev yaptım, yine tabiki rızam dışında ikemetgahımdan uzak olsa da.
Verilen tulum ve maskelerin kalitesinde standart eksikliği yaşanmakta
Salgının ülkede görüldüğü ilk günlerde sıkça haberlere de söz konusu olan ekipman eksikliği vardı; bu durum şu an aşılmış durumda mı?
Evet ilk başlarda ekipman eksikliği vardı, organizasyon eksikliği tavandı. Hiçbir eğitim almadan birden bire bir gecede ne idüğü belirsiz bir işin içinde bulduk kendimizi ama elimizden gelenin en iyisini yapmaya çalıştık sağlıkçı bilinciyle. Şu anda en azından koruyucu ekipman kısmında benim şahit olduğum çoğu ilçe sağlıkta herhangi bir sıkıntı yaşandığını duymadım. Ama verilen ekipmanların sayı kısmında sınırlandırma oluyor. “Aman eldivenimiz az dezenfektan az idareli kullanın biterse ne yapacağız tarzında, bir de tabi ki malzemelerin kalitesinde baya bir sıkıntı yaşanıyor. Verilen tulum ve maskelerin kalitesinde standart eksikliği yaşanmakta.
Filyasyon ekibindeyken yaşanılan aksilik ya da teknik sıkıntılar neydi?
O kadar fazla eksiklik vardı ki ve halen daha da aşılamamış durumda. Bence çoğunlukla ekiplerin üzerine yıkılmış bir sorumluluk var baktığınızda, ilçe sağlıkların kadrolu eleman sayısı bu konuda çok yetersiz. Dolayısıyla tabiri caizse devşirme elemanlarla, devşirme araçlarla ya da hayır bazındaki şeylerle bu işi yapmaya çalışıyorlar. En önemlisi görev tanımı kısmı, yani diş hekimi olarak kendimi çoğu zaman bir call center, bir veri giriş elemanı gibi hissettiğim anlar oldu ve halen daha bunu hissediyorum. Giderek artan vaka sayısı ile birlikte bize yüklenen iş sayısı da çok arttı; ama bununla mücadelede ilçe sağlıkları önerdiğimiz hiç bir öneri kabul görmedi. Üstelik daha da fazla bir mobbingle karşılaşıyoruz.
Evet koronavirüse yakalandım
Filyasyon ekibindeyken koronavirüs testiniz pozitif çıktı. Bu süreci ve filyasyonda yaşadıklarınızı anlatır mısınız?
Evet koronavirüse yakalandım. Hava açlığı artı 37.8 de devam eden inmeyen bir ateş ve korkunç bir halsizlik duygusu… Yakınlarıma bulaştırma korkusu hem de ölebilirim korkusu yaşadım açıkçası. Sağlıkçı olmanın bilinciyle tabii ki önemlerimi almaya çalıştım fakat hem ilaçlardaki algoritmadaki belirsizlik ne yapacağını bilememe o kullanılan ilaçların yan etkilerini bile bile kullanma yani acayip bir çelişkili durumdu. Ölecek miyim ya da ölürsem yakınlarım ne olacak böyle mi ölecektim gibi karışık duygular içindeyim bereket ve 3 gün sonra bu geçti ve tekrardan sahaya geri dönüş yaptım.
“Denizi kaşıkla boşaltmak” gibi
Sağlık Bakanlığı’nın filyasyonu belli bir saatte bitirme kaygısı nedeniyle araçların içinde tangur tungur saatler boyu, gece gündüz, resmi tatil hafta içi-hafta sonu demeden vardiya usulü tamamen sizin isteğinize bilginize danışılmadan yapılan bir görevlendirme tanımı var. Sağlıkçıya şu anda izin, istifa, emeklilik hiçbir hak sağlanmamakta. Özlük haklarımız da bir şekilde tırpanlandı dolayısıyla hem ekonomik hem özlük hakları kısmında çok fazla kayıpla karşı karşıyayız. Aslında bütün bunların dışında korkunç bir tükenmişlik… Çünkü yapılan işin işe yaramadığı düşüncesi, “denizi kaşıkla boşaltmak” gibi bi deyim kullanıyordu arkadaşlar. Yaşadığımız çoğu şey hem fiziki hem psikolojik anlamda bizi çok yıpratıyor. Özellikle değersizleştirilme duygusu içerisindeyiz daha çok, fiziki yorgunluk da cabası. Daha fazla saatler çalışmayla virüs yüküne de maruz kalmamız arttığı için sevdiklerimizle, yakınlarımızla bir şeyler paylaşamama durumununda getirdiği psikolojik baskı da apayrı bir konu.
Ama çoğu vaka süreci asemptomatik geçiriyor
Tüm hastalarda aynı semptomları mı görüyorsunuz?
Hayır zaten semptomların belirlenmesinde bile bakanlığın belirlediği bir çizelge yok. Değişik değişik semptomlar var. Bakan bile “vaka” ya da “hasta” ayrımı yaptığında yaş grubu ile sınırlandırılmayacak farklı semptomlar var. Ama çoğu vaka süreci asemptomatik geçiriyor diyebilirim. Yanındaki kronik eşlik eden hastalıklar ve yaş hastalığa yakalandığınızda virüse maruz kaldığınızda yaşadığınız semptomları etkileyebiliyor. İnsanlarda filyasyonda günde yaklaşık 50 vaka ile telefonla birebir konuştuğum için korkunç bir korku ve belirsizlik duygusu hakim, kendimde de hissettiğimi bahsettiğim gibi. Herkes aslında belki de çok basit bir soğuk algınlığını dahii ya da o an belki günlük hayatındaki yorgunlukla ilgili bir şeyi bile Covid’e bağlama telaşı içinde. Temaslı vakalarda dahi biran önce “acaba Covid miyim?” korkusuyla “neden bizden sürüntü almıyorsunuz”, “neden bana ilaç getir miyorsunuz” kısmında da baskı yaşıyoruz.
Salgından en çok etkilenenler sağlık emekçileri oldu, maruz kaldığınız bu durum AKP’nin politikalarının bir ürünü mü sizce?
Sadece AKP demeyelim biz buna, dünya üzerindeki kapitalizmin getirdiğini neoliberal politikalarının sonucu AKP’nin başat olduğu bir politika diyelim. Yani asıl sorunumuz neoliberal politikalar aslında, AKP bunun gerici bir versiyonu. Üstüne üstlük baskıyı daha da artar koşullarda devam ettirmekte üstümüze.
Biz diş hekimleri de hasta ile 20-25 santimlik mesafede ve tüm airesol etkiye maruz kalarak çalışıyor
Son olarak sizin eklemek istediğiniz neler var?
Asli görevimize geri dönmek istediğiniz kısmı aslında çok şaibeli. Çünkü performans sistemi diyerek ADSM ve ADSH’larda, Dünya Sağlık Örgütü ya da Sağlık Bakanlığı’nın önerdiği koşulları yerine getirmeyen çalışma ortamlarını çoklu sistemde getiren bir devlet sistemi var; daha çok kazanç sağlamak adına, daha çok hasta bakılsın diyerek. Ama bu işte havalandırma koşullarından tutunda yeterli yardımcı personel sayısı ve malzeme ile orantılı. Dolayısıyla şu an geriye dönersek, ADSM’lerde bu koşulların çoğu yerde yerine getirilemeyeceğini düşünüyorum Covid nedeniyle. Çünkü biliyorsunuz Covid airesol etkiyle buluşan bir hastalık. Biz diş hekimleri de hasta ile 20-25 santimlik mesafede ve tüm airesol etkiye maruz kalarak çalışıyoruz. Her ne kadar koruyucu ekipmanımızı giysek de diş hekimliği hiçbir zaman eskisi gibi olmayacaktır artık.
Devletin sürekli “daha çok hasta, daha çok performans” diyerek direttiği ekonomik döngü
Hem hasta arası bekleme süreleri hem gün içinde bakılacak hasta sayısı anlamında. Merkezi Hastane Randevu Sistemi (MHRS) kısmında devletin sürekli “daha çok hasta, daha çok performans” diyerek direttiği ekonomik döngünün bakanlık nezdinde çöküşü anlamına gelecektir. ADSM’ler normalde devlet için Sağlık Bakanlığı adına çok büyük bir kaynaktır. Diş hekimleri de gerek kamuda çalışan üye sayısının azlığı gerek Tabipler Odası kadar güçlü bir örgütsel bilince sahip olmadığı için şimdiye kadar çok örgütlü bir karşı duruş sergileyememişlerdi. Bu performans/mesai çalışma konularında umarım bundan sonra bütün bu koşulların yerine geldiği diş hekimlerinin sağlık çalışanlarının tamamen örgütlü bir şekilde iletişimli bir sistemde olur. Öyle olmadığı takdirde çoğu diş sağlığı hizmetlerinde kamuda sürecin yeterince sağlıklı olabileceğini düşünmüyorum.
Ek Ödeme Adaletsizliği
Salgının başında günün belirli saatleri alkışlanan sağlık emekçilerinin hak gaspları, gün geçtikçe birlikte arttı.
“Filyasyon görevini yaparken tüm ekipler arasındaki ek ödeme adaletsizliği zaten ayyuka çıktı. Sizin de bildiğiniz üzere ilk başat konumuz tabi ki ek ödemeler değil ama hakkaniyet sağlanması açısından bu konuda önemli. Çalışma ortamlarının yeterli hijyenik koşullarda olmaması, yemek imkanının sunulmaması, gece geç saatlere kadar çalıştığımızda servis imkanın verilmemesi, yani hem bir kadın sağlıkçı olarak ya da ebeveyn anlamında çocuğu olan sağlıkçıların bu konuda hiç görüşlerinin alınmaması da tabii ki ekstra can alıcı konular” diyerek yaşananları gözler önünde seren diş hekimi sözlerini şöyle noktaladı:
Mobbing ve ekonomik adaletsizlik
“Ek ödeme adaletsizliği kısmında aslında vurgu yapmam gereken konu tırnak içinde performans sistemiydi tabi. Performansın tamamen kaldırılması, sabiti tek kalem maaş, 3600 ek gösterge gibi bütün sendikaların ve meslek örgütlerinin dile getirdiği taleplerin acilen vurgulanması gerekiyor. Bunun dışında filyasyon ekiplerinde değişik kadrolarda çalıştırılan sağlık çalışanları var. Aslında hepimiz aynı işi yapmamıza rağmen bu hiyerarşik yapılanmada alt kadroda oldukları için sesleri duyulmamakta. Her anlamda çok daha fazla mobbinge ve ekonomik adaletsizliği maruz kalıyor hepsi. “
